Sen dili ile ben dili arasındaki farklar nelerdir ?

Ela

New member
Bu farklılıklar, tarihsel önyargılar ve toplumsal güç ilişkileriyle bağlantılıdır. Özellikle kadınların ırksal kimlikleriyle birlikte değerlendirilmesi, iletişim deneyimlerini daha karmaşık hâle getirebilir. Örneğin iş yerinde bir kadın çalışan, toplantıda sözünün sürekli kesildiğini belirttiğinde “Sen çok hassassın” yanıtıyla karşılaşabilir. Aynı ortamda başka bir çalışanın benzer şikâyeti daha ciddiye alınabilir. Bunun belirli bir olayda mutlaka ırkçılıktan kaynaklandığını söylemek için yeterli kanıt gerekir; ancak bu tür durumlar, insanların sözlerinin hangi toplumsal kalıplar üzerinden değerlendirildiğini sorgulamayı gerektirir.

Marci D. Cottingham'ın 2018 yılında yayımlanan ve sağlık çalışanlarının deneyimlerini inceleyen araştırması, 48 hemşirenin sesli günlüklerinden yararlanarak ırk ve toplumsal cinsiyetin duygusal emeği nasıl şekillendirdiğini ele almıştır. Araştırma, ABD'deki incelenen sağlık kurumlarında beyaz olmayan kadın hemşirelerin orantısız duygusal emek yükleriyle karşılaşabildiğini göstermektedir. Bu bulgu bütün toplumlara doğrudan genellenemez; yine de iletişimin yalnızca kişisel becerilerden ibaret olmadığını anlamak için önemli bir örnektir. PMC

Irkçılığa veya ayrımcılığa maruz kaldığını düşünen bir kişinin “Ben bu yorumdan rahatsız oldum” demesi, yaşadığı deneyimi açıklamanın bir yoludur. Ancak bu kişiden her zaman sakin, kusursuz ve öğretici bir üslupla konuşmasını beklemek, ayrımcılığın yükünü bir kez daha ona yükleyebilir.

Örneğin, bir çalışana aksanı nedeniyle sürekli taklit edilerek gülünüyorsa şu ifade sorunu açıkça ortaya koyabilir:

“Konuşma biçimim taklit edildiğinde kendimi küçümsenmiş hissediyorum. İş ortamında söylediklerimin aksanım üzerinden değil, içeriği üzerinden değerlendirilmesini istiyorum.”

Bu ben dili örneği, kişinin deneyimini açıklamasına yardımcı olur. Fakat karşı tarafın davranışı kasıtlı ve tekrarlanan bir ayrımcılık örüntüsünün parçasıysa yalnızca duyguları paylaşmak yeterli olmayabilir. İş yeri yönetiminin, insan kaynaklarının veya ilgili kurumsal mekanizmaların devreye girmesi gerekebilir.

Dolayısıyla ben dili, ayrımcılığı kanıtlamak veya ayrımcılığa uğrayan kişiyi daha kabul edilebilir hâle getirmek için kullanılan bir araç olmamalıdır. Amaç, yaşanan sorunu görünür kılmak ve hesap verebilirliği desteklemektir.

5. Sınıf Farklılıkları ve İletişimdeki Güç İlişkileri

İnsanların kendilerini ifade edebilme biçimleri, ekonomik ve toplumsal konumlarından da etkilenir. Eğitim olanakları, çalışma koşulları, ekonomik güvence, mesleki statü ve kurumsal hiyerarşiler, kişinin konuşurken ne kadar rahat veya güvende hissettiğini belirleyebilir.

Örneğin, ekonomik güvencesi olmayan bir çalışan, yöneticisine “Bana bu şekilde konuşulduğunda kendimi değersiz hissediyorum” demekte zorlanabilir. Çünkü bu cümlenin ardından işini kaybetmekten, vardiyalarının azaltılmasından veya iş yerinde dışlanmaktan korkabilir. Aynı ifadeyi ekonomik güvencesi daha yüksek bir çalışan daha az risk altında dile getirebilir.

Bu durumda iletişim sorununu yalnızca kişinin kendini ifade etme becerisiyle açıklamak eksik kalır. Çalışanın sessizliği, duygularını tanıyamamasından değil, içinde bulunduğu koşullarda konuşmanın bedelinin yüksek olmasından kaynaklanabilir.

Sınıfsal farklılıklar dil kullanımında da kendini gösterebilir. Akademik veya kurumsal ortamlarda kullanılan ifadeler, belirli bir eğitim geçmişine sahip kişiler için doğal olabilirken farklı eğitim deneyimlerinden gelen kişiler için yabancılaştırıcı olabilir. Birinin kendini daha akıcı ifade etmesi, mutlaka daha haklı veya daha bilgili olduğu anlamına gelmez.

Ben dili öğretirken bu eşitsizlikleri hesaba katmak gerekir. İnsanlara yalnızca “Kendini doğru ifade et” demek yerine herkesin sözünün kesilmediği, soru sormaktan çekinmediği ve itiraz ettiği için cezalandırılmadığı ortamlar oluşturulmalıdır.

Özellikle iş yerlerinde yöneticilerin kullandığı dil önemlidir. “Sen zaten bu işi beceremiyorsun” diyen bir yönetici, çalışanın kişiliğini hedef alır. “Raporun teslim tarihinde gecikme oldu. Gecikmenin nedenini anlamamız ve bir sonraki teslim için uygulanabilir bir plan oluşturmamız gerekiyor” diyen yönetici ise sorunu somutlaştırır.

İkinci ifade daha yapıcıdır; ancak asıl fark yalnızca kelimelerde değildir. Çalışanın açıklama yapmasına izin verilmesi, iş yükünün gerçekçi olması ve hataların adil değerlendirilmesi de önem taşır. Aksi hâlde nazik görünen dil, aynı güç eşitsizliğini sürdürmenin bir aracı hâline gelebilir.

6. Kesişimsellik: Cinsiyet, Irk ve Sınıf Birlikte Nasıl Etki Gösterir?

Toplumsal eşitsizlikleri anlamak için cinsiyet, ırk ve sınıfı birbirinden tamamen bağımsız ele almak yeterli değildir. İnsanlar aynı anda birden fazla toplumsal konumda bulunur ve bu konumlar deneyimlerini birlikte şekillendirir. Hukukçu ve akademisyen Kimberlé Crenshaw'ın 1989 yılında geliştirdiği kesişimsellik yaklaşımı, özellikle ırk ve toplumsal cinsiyet ayrımcılığının kesiştiği durumların tek bir kategori üzerinden açıklanamayacağını ortaya koymuştur.

Örneğin, düşük gelirli bir aileden gelen, göçmen kökenli ve kadın olan bir çalışanın iş yerindeki iletişim deneyimleri; ekonomik güvencesi bulunan, çoğunluk grubuna mensup bir erkek çalışanın deneyimlerinden farklı olabilir. İlk çalışan, kendisini ifade ederken hem mesleki konumunu hem de önyargılarla karşılaşma ihtimalini hesaba katmak zorunda hissedebilir. Ancak bu, bütün göçmen kadınların aynı deneyimleri yaşadığı veya bütün erkeklerin ayrıcalıklı olduğu anlamına gelmez. Yaş, engellilik, cinsel kimlik, eğitim ve kişisel yaşam koşulları da deneyimleri değiştirebilir.

Wingfield'ın ırk, toplumsal cinsiyet ve duygusal emek ilişkisini inceleyen araştırması da bu çok boyutlu bakışın önemini vurgular. Annual Reviews

Bu çerçevede ben dili, yalnızca kişisel gelişim yöntemi olarak değil, insanların deneyimlerini anlatabilmelerini sağlayan bir iletişim aracı olarak düşünülebilir. Fakat kişinin yaşadığı ayrımcılığı dile getirebilmesiyle karşısındaki kurumun veya kişinin bunu kabul edip davranışını değiştirmesi farklı şeylerdir.

Bir okulda öğrencinin “Sözüm kesildiğinde kendimi dışlanmış hissediyorum” demesi önemli bir başlangıçtır. Ancak öğretmen aynı öğrencinin sözünü sürekli kesiyorsa, okulda ayrımcı davranışlara karşı bir politika yoksa ve diğer öğrenciler bu davranışları normalleştiriyorsa bireysel iletişim becerisi tek başına yeterli olmayacaktır.

Bu nedenle sağlıklı iletişimin iki boyutu vardır: Bireyin kendisini ifade edebilmesi ve içinde bulunduğu sosyal ortamın onu gerçekten dinlemeye hazır olması.

7. Ben Dili Her Zaman İşe Yarar mı?

Ben dilini ideal iletişim biçimi olarak görürken bazı sınırlarını da kabul etmeliyiz. Çünkü bu yaklaşım, her çatışmada eşit güçte iki kişinin bulunduğunu varsaydığımızda yanıltıcı olabilir.

Örneğin, sürekli hakarete uğrayan bir kişinin “Bana hakaret edildiğinde üzülüyorum” demesi duygularını açıklar. Ancak karşısındaki kişi hakaret etmeye devam ediyorsa kişinin aynı duyguyu tekrar tekrar açıklaması çözüm sağlamayabilir. Böyle bir durumda sınır koymak, iletişimi sonlandırmak, destek istemek veya kurumsal başvuru yollarını kullanmak daha uygun olabilir.

Ben dili, karşı tarafın her davranışına anlayış göstermek zorunda olmak anlamına gelmez. Kişinin öfke, hayal kırıklığı veya korku hissetmesi de iletişimin doğal bir parçasıdır. Önemli olan, bu duyguların başkasına zarar verme veya kişinin kendi ihtiyaçlarını sürekli bastırma biçimine dönüşmemesidir.

John Gottman ve meslektaşlarının ilişkiler üzerine çalışmaları, belirli bir davranışı eleştirmekle kişinin karakterini hedef alan eleştiriyi birbirinden ayırmanın önemini ortaya koyar. Örneğin, “Bu konuda verdiğin sözü tutmadın” ifadesi belirli bir davranışa odaklanırken “Sen güvenilmez bir insansın” ifadesi kişinin tamamına yönelik bir yargı içerir. The Gottman Institute+1

Ben dili de aynı ayrımı korumalıdır. “Ben senin sorumsuz olduğunu düşünüyorum” demek, karşı tarafın kişiliğine yönelik yargıyı ortadan kaldırmaz. Bunun yerine “Üzerinde anlaştığımız işi tamamlamadığında planımız aksıyor. Bu sorumluluğun nasıl yerine getirileceğini netleştirmemiz gerekiyor” demek, sorunu daha açık biçimde ortaya koyar.

Öte yandan, ben dili kullanmak her zaman yumuşak bir tonla konuşmak anlamına gelmez. Bir kişi “Bu davranışı kabul etmiyorum ve tekrarlanmasını istemiyorum” diyerek net bir sınır koyabilir. Bu da sağlıklı iletişimin parçasıdır.
 
Üst